bất hợp thời
Định nghĩa
- Tính từ:
- Không phù hợp với thời điểm, không đúng lúc: "Bất hợp thời" dùng để chỉ một hành động, sự việc, lời nói hoặc ý kiến xảy ra vào một thời điểm không thích hợp, gây ra sự khó chịu, bất tiện hoặc không hiệu quả.
- Lỗi thời, không còn phù hợp với hoàn cảnh hiện tại: Chỉ một điều gì đó đã từng có thể chấp nhận được nhưng nay đã trở nên lạc hậu, không thích hợp với xu thế hoặc điều kiện thực tế.
Ví dụ sử dụng
- Tính từ:
- Lời phê bình của anh ấy trong buổi họp vui vẻ thật là bất hợp thời.
- Việc đề xuất tăng giá vào lúc kinh tế đang suy thoái là một quyết định bất hợp thời.
- Những tư tưởng bảo thủ ấy giờ đây đã trở nên bất hợp thời.
Các cách sử dụng nâng cao
- "một cách bất hợp thời": dùng như trạng ngữ chỉ cách thức, nhấn mạnh tính chất không đúng lúc của hành động.
- Ông ấy đột nhiên cười to một cách bất hợp thời trong buổi lễ trang nghiêm.
- "sự bất hợp thời": danh từ hóa, chỉ tính chất hoặc trạng thái không phù hợp về thời điểm.
- Sự bất hợp thời của đề án khiến nó bị bác bỏ ngay lập tức.
Biến thể và từ gần giống
- Lỗi thời (tính từ): đã cũ, không còn phù hợp với thời đại hiện tại (nhấn mạnh sự lạc hậu theo thời gian).
- Không đúng lúc (cụm tính từ): diễn đạt gần nghĩa nhất với nghĩa cơ bản của "bất hợp thời".
- Vô duyên (tính từ): thiếu sự tế nhị, khéo léo phù hợp với hoàn cảnh (có thể do yếu tố thời điểm).
Từ đồng nghĩa
- Không phải lúc: không thích hợp về mặt thời gian.
- Phi thời: (từ Hán Việt, ít dùng) không đúng thời, trái thời.
- Intempestif: (từ tiếng Pháp, trong ngữ cảnh mượn từ) xảy ra không đúng lúc.
Từ trái nghĩa
- Hợp thời: phù hợp với thời điểm, đúng lúc.
- Đúng lúc: xảy ra tại thời điểm thích hợp.
- Kịp thời: xảy ra ngay khi cần thiết, không chậm trễ.
Thành ngữ, cụm từ liên quan
- "Thuốc đắng dã tật, sự thật mất lòng": Thành ngữ này có thể liên quan đến ngữ cảnh khi một lời nói thật, dù cần thiết, nhưng nếu được đưa ra bất hợp thời thì sẽ gây phản cảm.
- "Ăn ngay nói thật": Tuy là đức tính tốt, nhưng việc "nói thật" mà không xem xét thời điểm có thể trở thành bất hợp thời.